عناصر اربعه یا عناصر چهارگانه (به پارسی سره چارآخشج یا چهارآخشیج)چهار عنصر آب، هوا، خاک و آتش هستند که یونانیان باستان آن‌ها را عنصرهای سازندهٔ جهان می‌دانستند.

نور خورشید را مخلوطی از هوا و آتش تصور می‌کردند و یخ را همان آب می‌دانستند که سختی سنگ را به دست آورده‌است.

اگرچه این دیدگاه ممکن است بسیار عامیانه به نظر رسد، اثرهایی ژرف بر درک امروزی ما از جهان دارد. یکی از این آثار توجه به حالات ماده‌است. مفهوم ماده و انرژی را می‌توان از اعتقاد به عناصر اربعه برداشت کرد؛ خاک نمایندهٔ حالت جامد، آب نمادی از حالت مایع، و هوا یادآور حالت گازی است. به این ترتیب سه عنصر نخست حالات سه گانهٔ ماده را یادآور می‌شوند

اثر دیگر معرفی آتش است. آتش نمایندهٔ مفهوم انرژی و بیانگر تغییراتی است که انرژی در ماده و حالات آن به وجود می‌آورد. بدین ترتیب مفهوم ماده و انرژی را به آسانی می‌توان از دیدگاه پیشینیان، برداشت کرد

اینکه یونانیان در برهه ای از تاریخ چنین دیدگاهی داشته اند درست است اما به اینکه چنین دیدگاهی نخست از کدام اندیشه برآمده ارتباط خاصی ندارد. بسیاری بر این عقیده اند که نخستین کسی که بحث عناصر طبیعت و احترام به آن ها را پیش کشید زرتشت است

شَفَق قُطبی (به انگلیسی: Aurora) یکی از پدیده‌های جوی کرهٔ زمین است. شفق قطبی پدیدهٔ ظهور نورهای رنگین و متحرک در آسمان شب است و معمولاً در عرض‌های نزدیک به دو قطب زمین که براثر برخورد ذرات باردارِ بادِ خورشیدی و یونیده شدن مولکول‌های موجود در یون‌سپهر (یونوسفر) زمین به وجود می‌آید.

شفق‌های قطبی نورهای زیبایی هستند که به طور طبیعی در آسمان دیده می‌شوند. که معمولاً در شب و در عرض‌های جغرافیایی قطبی به چشم می‌خورند. آنها در یونوسفر تشکیل می‌شوند و در سپیده‌دم قطبی قابل مشاهده هستند. در عرض جغرافیایی قطب شمال به آنها شفق‌های شمالی نیز گفته می‌شود که این نام بر گرفته از نام ایزدگونه رومی سپیده‌دم و نام یونانی باد شمالی است که در سال ۱۶۲۱ توسط پیر گاسندی روی این پدیده طبیعی گذاشته شد. به شفق‌های قطبی، نور قطب شمال هم گفته می‌شود زیرا آنها غالباً در نیم کرهٔ شمالیرویت می‌شوند و هر چقدر به قطب شمال نزدیک می‌شوید با توجه به مجاورت با قطب مغناطیسی شمالی زمین احتمال بیشتری می‌رود که بتوانید آنها را ببینید به طور مثال در شهرهای شمالی کانادا که بسیار نزدیک به قطب هستند امکان رویت آنها بسیار زیاد است.

شفق‌های قطبی در نزدیکی قطب مغناطیسی شمالی ممکن است خیلی بالا باشد ولی در افق شمالی به صورت سبز بر افروخته و در صورت طلوع خورشید به صورت قرمز کمرنگ دیده می‌شود. شفق‌های قطبی معمولاً از سپتامبر تا اکتبر و از مارس تا آوریل اتفاق می‌افتند. بعضی از قبایل کانادایی به این پدیده رقص ارواح می‌گویند.

در قطب جنوب نیز این اتفاق می‌افتد ولی فقط در جنوبی‌ترین عرض جغرافیایی قابل رویت است. و گاهی اوقات در آمریکای جنوبی و استرالیا (استرالیا در زبان لاتین به معنی جنوب است).

بنجامین فرانکلین اولین کسی بود که به شفق‌های قطبی توجه نشان داد. در تئوری او علت وقوع شفق‌های قطبی این انتقال نور در مرکز بار الکتریکی در سرزمینهای قطبی توسط برف و رطوبت شدت می‌گیرد، بود.

علت وقوع شفق قطبی خروج جرم از تاج خورشیدی است که از طریق مغناطره و کمربندهای ون آلن به مناطق قطبی هدایت می‌شوند.

شفق قطبی (aurora) که به آن سپیده قطبی و نور قطبی هم می‌گویند یکی از پدیده‌های جوی بسیار زیبای کره زمین است. نورهایی بسیار زیبا و خیره‌کننده که در آسمان حرکت می‌کنند و معمولا شکل‌های منحنی‌مانندی دارند.
آسمان تابان می‌شود و نقش‌هایی با رنگ‌ها و شکل‌های گوناگون در آن دیده می‌شود. این نقش و نگارهای رنگین گاهی دارای شکل کمان یکنواخت است، گاهی ساکن است و گاهی تپنده. گاهی متشکل از شمار زیادی پرتو است با طول موج‌های متفاوت که مانند پرده‌ها و نوارها در آسمان بازی می‌کنند و پیچ و تاب می‌خورند. رنگ درخشنده نورهای از سبز مایل به زرد به سرخ و بنفش مایل به خاکستری تغییر می‌کند.

زیبایی شفق، پدیده‌ای که برخی قبایل کانادایی به آن رقص ارواح می‌گویند، چشم هر ناظری را به آسمان خیره می‌کند.این نورهای طبیعی زیبا که در عرض‌های جغرافیایی نزدیک به قطب دیده می شوند، در سپیده‌دم قطبی قابل مشاهده هستند.

هر چقدر به قطب شمال نزدیک ‌شوید با توجه به مجاورت با قطب مغناطیسی شمالی زمین احتمال بیشتری برای دیدن شفق قطبی وجود دارد. شهرهای شمالی کانادا که بسیار نزدیک به قطب شمال هستند و ایسلند مناطقی مناسب برای رویت این پدیده‌اند.

شفق‌های قطبی در نزدیکی قطب مغناطیسی شمالی ممکن است خیلی بالا باشد ولی در افق شمالی به صورت سبز بر افروخته و در صورت طلوع خورشید به صورت قرمز کمرنگ دیده می‌شوند. از ماه‌ سپتامبر تا اکتبر و همچنین از مارس تا آوریل بیشترین احتمال دیده این پدیده وجود دارد.

در قطب جنوب نیز این پدیده اتفاق می‌افتد ولی فقط در جنوبی‌ترین عرض جغرافیایی قابل رویت است و گاهی اوقات در آمریکای جنوبی و استرالیا شفق مشاهده می‌شود.

1- قصر چمبورد ، فرانسه :
قصر ییلاقی چمبورد در فرانسه نماد عشق یکی از اعضای خانواده ی سلطنتی به یک دختر بود. گفته می شود شاه فرانسیس اول این مکان را به علت نزدیک بودن به قصر معشوقه اش، کلاود روهان که در حوالی همین منطقه بوده انتخاب کرده است. قصر چمبورد دارای 440 اتاق ، 365 شومینه و 84 راه پله است؛ همچنین بزرگترین قصر در دره لوار فرانسه است. ترکیباتی از هنر معماری رنسانس فرانسه و معماری کلاسیک ایتالیایی در ساخت این قصر دیده می شوند.

 ---------------------------------------------------

2- قصر الحمرا ، اسپانیا :

الحمرا کاخی است مشرف بر شهر گِرانادا (غرناطه) در اسپانیا، که به عنوان یکی از شاخص‌ ترین نمونه‌های هنر شمال آفریقا (عرب) و شاید یکی از مشهورترین بناهای اسلامی جهان بشمار می‌آید. این بنا شامل چندین قسمت مجزا است که در دوره‌های مختلف ساخته شده‌اند. نام کاخ که به معنای سرخگون است، بنا به نظر بسیاری، از رنگ غالب بر بنا گرفته شده‌است.

 ---------------------------------------------------

3- قصر پوتالا ، تبت :

قصر پوتالا نام صومعه مقدس بودائیان و اقامتگاه سابق دالایی لاما است که در شهر لهاسا در تبت قرار دارد. قبر هشت دالایی لاما در عمارت قصر سرخ قرار دارد. در قصر پوتالا بیش از بیست هزار مجسمه و آثار ارزشمند و بی ‌نظیر هنری قرار دارد. با وجود اینکه قصر پوتالا دارای یک ‌هزار اتاق است، اما اتاق خواب شخصی دالایی لاما، تنها دارای مساحتی به اندازه ۰٬۴۶۵ متر مربع بوده است.

قصر پوتالا شامل قصر سفید و قصر سرخ و ساختمان‌های الحاقی آن‌ها است. قصر پوتالا همچنین در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. قصر پوتالا نامش را از کوه پوتالا که کوهی مقدس در آئین بودایی است، گرفته است. این مجموعه بر فراز کوهستان سرخ در مرکز دره لهاسا و در ارتفاع ۳۷۰۰ متری از سطح زمین واقع شده است. قصر پوتالا از شاهکارهای مهم معماری تبتی است.

 ---------------------------------------------------

4- قصر ورسای، فرانسه :

کاخ ورسای مجموعه کاخ‌هایی در شهر ورسای در نزدیکی پاریس است که به عنوان بزرگترین کاخ‌های سلطنتی جهان شناخته می‌شود. این کاخ سابقاً در دهکده‌ای به همین نام در نزدیکی پاریس قرار داشت اما امروزه این دهکده و کاخ جزء حومه پاریس محسوب می‌شوند.

از سال ۱۶۸۲ تا سال ۱۷۸۹ که به اجبار انقلابیون خانواده سلطنتی به پاریس منتقل شدند، این کاخ محل زندگی و دربار حکومتی شاهان فرانسه بود. معاهده ورسای که به جنگ جهانی اول پایان داد در این کاخ عقد شده‌است. این کاخ به عنوان یکی از میراث جهانی توسط یونسکو انتخاب شده‌است.

 ---------------------------------------------------

5- قصر تابستانی ، چین :

قصر تابستانی یکی از قصرهای دیدنی شهر پکن است و در قسمت غرب قرار گرفته است. این قصر بر روی تپه ای به ارتفاع 60 متر قرار گرفته است و با متعلقاتش با مساحت 2.9 کیلومتر مربع یکی از قصرهای دیدنی چین است. قصر تابستانی پکن یکی از مشهورترین باغ های بزرگ و سلطنتی دنیا است.

این قصر که در سال 1750 میلادی ساخته شده است یکی از شاهکارهای طراحی و سلیقه چینی است. قصر تابستانی و باغ سلطنتی پکن در قرن نوزدهم میلادی در هجوم نیروهای خارجی از جمله انگلیسی ها و فرانسوی ها ویران شد. بخش هایی از این قصر در این هجوم آتش گرفت اما در سال 1888 میلادی امپراتریس دواگر سیکسی از محل بودجه نیروی دریایی چین به مرمت مجدد این مجموعه اقدام کرد. اما این قصر در سال 1900 میلادی در هجوم نیروهای متحد که شامل هشت کشور بوده است مجدداً آسیب دید.

تا اینکه در اوایل قرن بیستم میلادی مجدداً ترمیم شد. مجموعه قصر تابستانی پکن شامل بیش از سه هزار قصر کوچک و بزرگ ، پل و تالار و بسیاری چیزهای دیگر است.

 ---------------------------------------------------

6- قصر اسکون بران ، اتریش :

قصر اسکون بران محل سکونت تابستانی خانواده سلطنتی در وین اتریش است. این قصر یکی از مهم ترین یادبودهای فرهنگی در اتریش است. از سال 1960 این قصر یکی از پربازدیدترین مقاصد گردشگری وین به حساب می آید به طوری که در سال 2009 بیش از 5 میلیون گردشگر از این مجموعه دیدن کردند. در سال 1996 این قصر در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

 ---------------------------------------------------

7- قصر میسور ، هندوستان :

قصر میسور در شهری به همین نام در جنوب هندوستان قرار دارد. این قصر اقامت گاه رسمی خانواده سلطنتی میسور و محل برگزاری میهمانی های دربار است. میسور را معمولاً به عنوان شهر قصرها می شناسند اگر چه اصطلاح قصر میسور به یکی از ساختمان های داخلی قصر مربوط می شود.

شاهان ودیار که حکمرانان محلی میسور هستند ابتدا در قرن چهاردم شروع به ساخت قصر کردند. ساخت قصر کنونی از سال 1897 آغاز ، در سال 1912 کامل و در سال 1940 گسترده تر شد. هم اکنون قصر میسور بعد از تاج محل یکی از معروف ترین جاذبه های گردشگری هند است به طوری که سالانه 2.7 میلیون بازدید کننده دارد.

چند نکته ی جالب در مورد بازدید کردن از این قصر وجود دارد و آن این که اگر چه گردشگران قادر به بازدید از قصر هستند اما حق عکس برداری در داخل قصر را ندارند و برای ورود به قصر باید کفش های خود را در بیاورند.

 ---------------------------------------------------

8- قصر ملی پنا ، پرتغال :

قصر ملی پنا در پرتغال، قدیمی ترین قصر الهام گرفته از مکتب هنری رمانتیک اروپا، بر بالای تپه ای بر فراز شهر سینترا واقع شده و روز روشن از شهر لیسبون پرتغال قابل رویت است. در ابتدا در قرن پانزدهم میلادی به عنوان یک قصر ساخته شد، اما بعدها پس از نوسازی ، به عنوان صومعه تقدیم کلیسا شد.

این قصر در زلزله سال 1755 به شدت آسیب دید، تا اینکه شاهزاده فرناندو در 1838 آن را بازسازی کرد. سبک معماری آن ترکیبی از سبک رمانتیک و آفریقایی است. این قصر در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و یکی از عجایب هفتگانه پرتغال است.

 ---------------------------------------------------

9- شهر ممنوعه ، چین :
شهر ممنوعه شهری قدیمی در منطقه پکن، پایتخت کشور چین است و یکی از مهمترین دیدنی ‌های تاریخی این کشور به شمار می ‌آید. این شهر به روایتی وسیع ‌ترین و کامل ‌ترین مجموعه معماری چوبی در جهان به شمار می ‌رود. احداث شهر ممنوعه در سال ۱۴۰۶ میلادی با دستور جو دی دومین امپراتور سلسله مینگ آغاز گردید و ظرف ۱۴ سال ساخته شد.

تا سال ۱۹۱۱ میلادی و نابودی سلسله چینگ (قریب ۵۰۰ سال) جمعا ۲۴ امپراتور در این شهر ممنوعه اقامت کرده و بر چین فرمان رانده اند. از سال ۱۹۲۴ بازدید از این مجموعه به عنوان کاخ موزه برای عموم آزاد گردید و ممنوعه بودن آن پایان پذیرفت. شهر ممنوعه کاملا طبق نظام تشریفاتی سلسله‌های فئودالی و اصول طبقاتی ساخته شده است. طرح کلی، وسعت ، شیوه معماری، رنگ و تزیینات همه نمایانگر امتیاز خاندان سلطنتی و سلسله مراتب اشرافی است.

سه قصر این مجموعه یعنی قصر تای حه، قصر جون حه و قصر بایو حه که توجه را بیشتر جلب می ‌کنند، محل اعمال قدرت امپراتوری امپراتوران و برپایی مراسم پرشکوه بوده است. قصر تای حه، مرکز تمام شهر ممنوعه و تخت سلطنتی طلایی رنگ امپراتور در این قصر دیده می ‌شود. این قصر دارای مجلل ‌ترین معماری در شهر ممنوعه است. این قصر در شمال میدان بر سکوی مرمری سفید رنگی به مساحت ۳۰ هزار متر مربع و بلندای ۸ متر ساخته شده است.

 ---------------------------------------------------

10- قصر باکینگهام ، انگلستان :
قصر باکینگهام که اقامتگاه اصلی خانواده سلطنتی بریتانیا است در شهر وست مینستر قرار دارد. این قصر همچنین یکی از بزرگ ‌ترین قصر‌های سلطتنی فعال دنیاست. قصر باکینگهام در سال ۱۷۰۳ برای جان شفیلد، دوک باکینگهام ساخته شد. در سال ۱۷۶۲ جورج سوم، پادشاه وقت بریتانیا و ایرلند این قصر را برای محل اقامت خود برگزید و از آن پس این قصر به محل برگزاری مراسم رسمی و تشریفاتی دربار بریتانیا تبدیل شد.

1- قصر هوهنزولرن - آلمان

این قصر رویایی در زمان های دور محل زندگی شاه پروستی ها و امپراطور المان بوده است. قصر هوهنزولرن در قرن یازدهم ساخته شده اما بعدها در سال 1423 میلادی به کلی تخریب شد و در سال 1461 مجدداً ساخته شد. این قصر روی کوه هوهنزولرن با ارتفاع 855 متر قرار دارد و این ارتفاع باعث شده که این قصر دسترسی فوق العاده زیبایی به اطراف داشته باشد به طوری که یکی از زیباترین مناطق برای عکاسی گردشگران است. قصر هوهنزولرن در 50 کیلومتری جنوب شهر اشتوتگارت قرار دارد.

2- قصر هاوارد – انگلستان

اگر چه از لحاظ ظاهری شبیه یک کاخ پادشاهی است اما در حقیقت مسکونی است و بیشتر از 300 سال محل زندگی خانواده ی هاوارد بوده است. این خانه یا بهتر بگوییم قصر در یورک شایر شمالی در انگلستان قرار دارد و بزرگترین قصر در تمام بریتانیا است. ساخت این قصر در قرن 17 میلادی آغاز شد و به مدت 15 سال به طول انجامید. زمین های اطراف این قصر که شامل باغ های مختلف ، چمنزارها و پارک است هم متعلق به کاخ است.

3- قصر القصر – اسپانیا

 
قصر القصر که به قصر سگوویا نیز معروف است در شهر باستانی سگوویا در مرکز اسپانیا قرار دارد. این قصر که به عنوان یک پادگان توسط اعراب در قرن 12 میلادی ساخته شد دارای یک معماری منحصر به فرد است که این معماری باعث شده این قصر از لحاظ استراتژیک در جهان نمونه باشد و به همین دلیل در قرون وسطا القصر کلید دفاع از شهر سگوویا بود. ظاهراً این قصر الهام بخش والت دیزنی برای طراحی بیشتر قصر ها در آثارش بوده است.

4- قصر هیمه جی – ژاپن

 
قصر هیمه جی که به علت نمای سفید رنگ آن قصر درنای سفید هم نامیده می شود یکی از جذاب ترین بناها در ژاپن است و مجموعه ای شامل 83 ساختمان چوبی است. این قصر در قرن چهاردهم میلادی ساخته شده و در ایالت کانسای ژاپن قرار دارد. یکی از فوق العاده ترین عناصر دفاعی و امنیتی که در این قصر وجود دارد نحوه ی رسیدن به قصر اصلی است، راهرو ها و دروازه ها طوری طراحی شده اند که کسانی که از خارج قصر وارد شده اند(معمولاً دزدان) ابتدا وارد یک راهروی پیچ در پیچ با تعداد زیادی بن بست می شوند، با وجود این راهرو و این همه بن بست دزدان از تصمیم خود منصرف می شوند.

قصر هیمه جی در شهر هیمه جی در جنوب غربی جزیره هونشو قرار دارد. این قصر اولین اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو از کشور ژاپن است. قصر هیمه‌جی به همراه قصرهای ماتسوموتو و کوماموتو از سه قصر بسیار مشهور کشور ژاپن و یکی از مراکز اصلی جلب گردشگر محسوب می‌شود.

5- قصر پراگ – جمهوری چک

 
قصر پراگ که از نمادهای پایتخت جمهوری چک است ، یکی از بزرگترین و قدیمی ترین قصر ها در جهان است. این قصر با 570 متر طول و 130 متر عرض مجموعه ای است تقریبآً کامل و زیبا از معماری های هزاره ی قبلی از سبک گوتیک گرفته تا سبک رومانسکه. ساخت این قصر هم در قرن نهم میلادی صورت گرفته است. شاه ولادیسلاف یاگیلونسکی در قصر پراگ بزرگ‌ترین سالن به سبک گوتیک را ساخت. در حال حاضر از این سالن برای جشن انتخابات رئیس جمهوری چک استفاده می شود.

6- قصر پلس – رومانی

 
این قصر در یک منطقه ی روستا مانند با طبیعت زیبا و دیدنی در کوه های کارپاسیان رومانی ساخته شده است. این قصر واقعاً یک اثر هنری و رویایی است، ساخت آن از سال 1873 آغاز شد و توسط تعداد زیادی معمار از کشورهای گوناگون ساخته شد، یه همین خاطر ملکه ی الیزابت رومانی در مورد ساخت این قصر این گونه توضیح داد: " ایتالیایی ها سنگ کار بودند، رومانیایی ها بالکن ها را ساختند، کولی ها کارگر بودند، البانیایی ها و یونانی ها روی سنگ کار می کردند، آلمانی ها و مجارستانی ها نجاری می کردند، ترک ها آجر می پختند، مهندس ها لهستانی بودند و سنگ تراش ها اهل چک بودیند. فرانسوی ها نقاش بودند و انگلیسی ها اندازه گیر بودند... " ظاهراً در طول ساخت این قصر کارگران و بناها به 14 زبان مختلف صحبت می کرده اند.

7- قصر چمبورد- فرانسه

 
بر اساس اسناد رسمی تاریخی این قصر تنها برای اقامت شکارچیان ساخته شده اما گفته می شود شاه فرانسیس اول این مکان را به علت نزدیک بودن به قصر معشوقه اش، کلاود روهان که در حوالی همین منطقه بوده انتخاب کرده است. قصر چمبورد دارای 440 اتاق ، 365 شومینه و 84 راه پله است؛ همچنین بزرگترین قصر در دره لوار فرانسه است.

8- قصر نوی شوان اشتاین، آلمان

 
قصر نوی شوان اشتاین (در آلمانی: Neuschwanstein) نام قصری است در جنوب کشور آلمان؛ دستور ساخت این قصر توسط پادشاه وقت بایرن به نام لادویگ دوم صادر شد و در سال 1896 کریستیان جانک ساخت آن را آغاز کرد. قصر نوی شوان اشتاین هم اکنون یکی از محبوب‌ترین نقاط توریستی در کشور آلمان است.

9- قصر کورفه – انگلستان

 
قصر کورفه یکی از بناهای تاریخی انگلستان است که در نزدیکی روستای دورست قرار دارد. اگر چه این قصر تخریب شده اما بقایای باقی مانده قصر هنوز تاثیر زیادی در جذب گردشگران به روستای دورست دارد. ساخت این قصر به قرن نهم میلادی باز می گردد؛ گفته می شود این قصر در زمان های دور دژ نظامی رومانیایی ها بوده است. بقایای باقی مانده از این قصر بازمانده از دوباره سازی این قصر در قرن یازدهم هستند که در آن زمان محل نگهداری خزانه و زندانیان بوده است..

10- قصر ماتسوموتو – ژاپن

قصر ماتسوموتو یکی از قصرهای زیبای ژاپن است که در شهر ماتسوموتو قرار دارد. این قصر در سال 1504 ساخته شده و امروزه به عنوان یکی از گنج های ملی ژاپن از آن نام می برند. قصر ماتسوموتو تا قرن نوزدهم مورد استفاده قرار می گرفت اما بعد از بازگشت می جی (عنوان امپراطور ژاپن به نام موتسو هیتو) در سال 1868 حکومت ژاپن ورشکسته شد و دولت تصمیم گرفت قصر ماتسوموتو را نابود کند تا بتواند الوار و آهن به کار رفته در آن را بفروشد اما مردم محلی ماتسوموتو در سال 1878با خرید این قصر آن را نجات دادند و مانع از اتفاقی شدند که در آن زمان سرنوشت بسیاری از قصر های ژاپن بود.

11- قصر بورگ التز – آلمان

 
بورگ التز نمونه ی دیگری از قصرهای برجسته در آلمان است. این سازه ی قرون وسطی که در جنوب غربی آلمان قرار دارد هنوز تحت مالکیت خانواده ای به همین نام است که حدود 800 سال قبل در این مکان زندگی می کرده اند. مالک کنونی این قصر دکتر کارل گراف وونوند زو التز است که سی و سومین نسل از خانواده ی التز است.

12- قصر آلین دونن – اسکاتلند

  
قصر آلین دونان در جزیره‌ای به همین نام در دریاچه دوییچ و در کشور اسکاتلند قرار دارد .قصر اصلی در اوایل قرن سیزدهم، جهت دفاع در برابر حملات وایکینگ‌ها بنا شد. امروزه این قصر یکی از معروف ترین مکان ها در اسکاتلند است. به نظر می رسد دلیل نام گذاری این قصر به این نام" بیشاپ دونان" بوده که در قرن ششم میلادی به اسکاتلند رفته است. این قصر در یک جزیره بسیار زیبا قرار دارد و اطراف آن توسط کوهستان های اسکاتلند اخاطه شده است. قلعه ی آلین دونن حداقل چهار بار بازسازی شده که این بازسازی ها 200 سال طول کشیده است.

13- قصر نوشاتل – سوییس

این قصر که در اواخر قرن دهم میلادی ساخته شده است هدیه ی رودولف سوم حکمران بورگاندی (منطقه ای در فرانسه) به همسرش بود. این سخاوتمندی باعث شد تا نام نوشاتل بر روی شهر، دریاچه و منطقه ای که در آن قرار دارد گذاشته شود. قصر نوشاتل در قرن پانزدهم و هفدهم بازسازی شد و امروزه محل حکمرانی ایالت و محل استقرار وکلاست.

14- قصر گوایتا – سن مارینو

 
قصر گوایتا که در پارک گوایتا و برفراز شهر سن مارینو قرار دارد یکی از نمادهای این کشور کوچک در داخل ایتالیاست. این قصر در قرن یازدهم میلادی ساخته شده است و برای مدتی از آن به عنوان زندان استفاده می شد. این قصر یکی از سه برج معروف گوایتا است، دو برج دیگر دلا فرانا و مونتاله هستند، البته گوایتا قدیمی ترین و معروف ترین آن هاست.

15- قصر کُنوی – ولز

 
قصر کنوی یکی از برجسته ترین آثار ساخته شده توسط ادوارد اول در قرن سیزدهم است و شامل هشت برج است که یکی از کلیدهای اصلی قصر های حلقه ی آهنی پادشاهان در ولز است. هزینه ی ساخت این قصر برای ادوارد اول چیزی حدود 15 هزار پوند خرج برداشت (162 میلیون پوند در سال 2009)؛ به همین علت این قصر یکی از گران ترین قصرها در تاریخ ولز است. امروزه منظره ای که از بالای این قصر قابل دیدن است یک تصویر نمادین از ولز است.

استفاده درست از گياهان در شرايط سخت به شناخت صحيح آنها بستگي دارد . 
شناختن گياهان سمي به همان اندازه مهم است كه شناختن گياهان خوراكي مهم است .
شناخت گياهان سمي سبب مي شود كه به شما كمك شود تا از آسيب ديدن از جانب آنها در امان باشيد . 
چگونه گياهان ايجاد مسموميت مي كنند ؟ 

گياهان عموماً بوسيله موارد زير ايجاد مسموميت مي كنند : 

● خورده شدن . وقتي كه يك فرد بخشي از يك گياه سمي را بخورد . 

● تماس . وقتي كه يك فرد با گياه سمي تماس پيدا كند و اين تماس سبب ايجاد التهاب پوستي شود . 

● جذب كردن يا استنشاق كردن . وقتي كه يك فرد سم را از طريق پوست يا تنفس جذب كند 

■ ميزان مسموميت گياهان از جزئي تا كُشنده مي باشد . سؤالي كه همواره مطرح است كه « چگونه يك گياه سمي مي باشد » پاسخ گويي به اين سؤال مشكل مي باشد ، زيرا : 

● بعضي گياهان براي سمي بودن نيازمند اين هستند كه مقدار زيادي از آنها مصرف شود در حالي كه بعضي ديگر حتي با مقدار بسيار اندكي توليد مرگ مي كنند . 

● تمامي گياهان به سبب شرايط ، رشدي متفاوت دارند و تفاوتهاي زير گونه اي كه با همديگر دارند كه مقدار سميّت متفاوتي را نشان مي دهد . 

● ميزان مقاومت افراد در مقابل مواد سمي نيز متفاوت است . 

● بعضي افراد ممكن است به گياه خاصي حساس تر باشند . 

● بعضي اشتباهات متداول در مورد گياهان سمي عبارتند از : 

● نگاه كردن به حيوانات و خوردن هر چيزي كه آنها مي خورند ، بيشتر مواقع اين روش درسـت است اما بعضي حيوانات مي توانند گياهاني را بخورند كه براي انسان سمي هستند . 

● جوشاندن گياه به تصور اين كه تمامي سموم از بين مي روند . جوشاندن بسياري از سموم را نابود مي كند اما نه همه را . 

● گياهان قرمز رنگ سمي هستند . بعضي گياهان كه قرمز هستند سمي مي باشند اما همه اينطور نيستند . 

نكته اي كه در اينجا مطرح است اين است كه هيچ قانون كلي وجود ندارد كه براي شناسايي همه گياهان سمي كاربرد داشته باشد . شما بايد سعي كنيد هر چه بيشتر در مورد گياهان به دانش خود بيفزاييد . 
درباره گياهان 

اين به نفع شماست كه هر چه مي توانيد نسبت به گياهان به دانش خود بيفزاييد . بسياري از گياهان سمي شبيه هم خانواده هاي غيرسمي خود يا ساير گياهان خوردني هستند . براي مثال گياه شوكران كبير بسيار شبيه به هويج وحشي مي باشد . بعضي گياهان فقط در فصول خاص يا مراحل رشد خاص قابل خوردن هستند و در ساير مراحل رشد غير خوراكي دارند . مثلاً برگهاي سرخ دانه وقتي كه تازه شروع به رشد كرده اند خوراكي مي باشند ، اما اين سريع سمي مي شود . بعضي گياهـان و ميوه هاي آنان را فقط زماني مي توانيد بخوريد كه رسيده باشند . مثلاً ميوة رسيده پدوفيلوم ( گياهي بومي آمريكاي شمالي با ميوه هاي زرد رنگ تخم مرغــي شكل از تيره زرشـك ) خوراكـي است اما ساير بخش هاي آن و ميوه نارس آن سمي مي باشد . بعضي گياهان هر دو بخش سمي و غير مسي را دارا مي باشند . سيب زميني و گوجه فرنگي گياهان خوراكي متداولي هستند اما بخش هاي سبز آنها سمي مي باشند . 

بعضي گياهان بعد از پژمرده شدن سمي مي شوند . مثلاً وقتي كه آلبالو شروع به پژمرده شدن مي كند ، هيدرسيانيد اسيد در آن زياد مي شود . روش هاي آماده سازي ويژه بعضي گياهان را كه به طور خام سمي مي باشند به صورت غيرسمي در مي آورد . شما مي توانيد تكه هاي نازك خشك شده گياه آريسانماسه برگي از تيره گل شيپوري را بخوريد ( خشك كردن گياه ممكن است يك سال طول بكشد ) اما نوع خشك شده آن سمي است . 

قبل از ورود به شرايط سخت ، نحوه شناسايي و استفاده از گياهان را ياد بگيريد . بعضـي منابع اطلاعاتي درباره گياهان عبارتند از كتابها ، كتابچه ها ، فيلم ها ، آموزش هاي طبيعي ، باغ هاي گياهي ،‌ بازارهاي محلي و بوميان محل . از همه منابع موجود اطلاعات جمع كنيد ، زيرا بيشتر منابع اطلاعات مورد نظر را به طور جامع ندارند . 
قوانين اجتناب از گياهان سمي 

بهترين خط مشي اين است كه فرد قادر باشد با ديدن گياه آن را تشخيص دهد و هيچ شكي نداشته باشد و تمامي مزايا و مضرات گياه را بداند . بيشتر مواقع اين غير ممكن است . اگر شما اطلاعات مختصري نسبت به گياهان محل داريد يا اصلاً هيچ اطلاعاتي نداريد ، از قانون « امتحان خوراكي بودن جهاني » استفاده كنيد . اما هميشه به خاطر داشته باشيد : 

● از تمامي قارچها پرهيز كنيد . شناسايي قارچ ها مشكل است و نياز به تخصص دارد . بعضي قارچ هاي سمي نيز سريعاً فرد را مي كُشد . بعضي سموم قارچي نيز هيچ پادزهري ندارند . دو نوع عمومي سموم قارچي ، سموم حمله كننده به دستگاه هاضمه و سموم حمله كننده به سيستم عصبي مركزي مي باشند . 

● تا زماني كه لازم نيست گياهان را لمس نكنيد و با آنها تماس نداشته باشيد . 
تماس هاي پوستي 

تماس پوستي با گياهان معمولاً سبب مشكلات زيادي مي شود . اثر اين تماس ها مزمن ، پخش شونده بواسطه خاراندن و اگر تماس در اطراف منطقه چشم باشد بسيار خطرناك است . اكثـراً تماس سم بصورت يك روغن مي باشد كه با تماس يافتن با گياه بر روي پوست مي افتد . اين روغن ممكن است بر روي تجهيزات بريزد و سپس با تمام بدن با تجهيزات روي بدن ايجاد مشكل كند . هرگز گياه سمي را نسوزانيد . زيرا دودي كه ممكن است توليد شود به اندازه خود گياه مضر است . وقتي كه بدن عرق كرده است ، خطر اين مواد سمي بيشتر است . عفونت ممكن است موضعي باشد يا در بدن پخش شود . 

عوارض ممكــن است چند ساعت يا چند روز بعد ظاهر شود . عوارض و علائم مي توانند شامل سوزش ، خارش . سرخي ، التهاب و تاول باشد. 

وقتي كه شما ابتدا با گياهي سمي برخورد مي كنيد يا اولين علائم مسموميت ظاهر شد ، سعي كنيد تا روغن را با استفاده از آب سرد و صابون بشوييد و از روي بدن پاك كنيد . اگر آب در دسترس نيست پوست خود را با خاك و شن پاك كنيد . البته اگر تاول ها زده است از خاك براي پاك كردن استفاده نكنيد . خاك و شن ممكن است تاول ها را باز كند و بدن در معرض عفونــت قرار گيــرد . بعـد از آن كه روغن را پاك كرديد محل را خشك كنيد . شما مي توانيــد با محلول تانيك اسيد محل را بشوييد و براي درمان پوست بر روي آن گل حنا بماليد . شما مي توانيد تانيك اسيد را از پوست بلوط بگيريد . 

گياهان سمي كه ايجاد عوارض پوستي مي كنند عبارتند از : 

● گياه پيچ گرمسيري استيزولوبيوم از تيره پروانه واران 

● سماق بومي آمريكاي شمالي از تيره سماقيان 

● سماق سمي بومي غرب آمريكاي شمكالي 

● درختچه مردابي سماق 

● درخت رنگاس 

● گياه گل پيچ شيپروي گل درشت 
مسموميت بر اثر خوردن سم 

چنين مسموميتي مي تواند به اندازه اي خطرناك باشد كه سريعاً به مرگ بينجامد . تا زماني كه گياه را كاملاً نشناخته ايد آن را نخوريد . يك ليست از گياهان خوراكي همواره همراه داشته باشيد. 

علائم و عوارض ناشي از خوردن سموم مي تواند شامل تهوع ، استفراغ ، اسهال ، دل درد ، كاهش ضربان قلب و تنفس ، سردرد . خشكي دهان ، بيهوشي ، كوما و مرگ باشد . 

اگر شما شك كرديد كه گياهي سمي بوده باشد ، سعي كنيد كه مواد سمي را از دهان مصدوم و معده آن هر چه سريعتر تخليه كنيد . براي به هم زدن حال فرد مصدوم پشت گلو را بخارانيد يا به مصدوم آب شور گرم غليظ بدهيد . اگر به هوش باشد سم را با استفاده از مقادير زيادي آب يا شير در صورت به هوش بودن مصدوم جايگزين كنيد . 

گياهان زير در صورت خورده شدن ايجاد مسموميت مي كنند : 

● گياه كرچك (تمام اجزا سمی هستند
.


● سنجد تلخ یا خولان 



● گياه سوراخ دار زيگادنوس از تيره سوسن ها 



● گياه هيپومان مانسينلا با ميوه اي سمي و آلويي شكل 

● خرزهره مديترانه اي 



● پانجي 

● گياه شوكران آبي و شوكران كبير 



● پيچ چشم خروس 

● درخت استركنين از تيره لوگانياسه

هزارپا نوعی از بند پایان است که دارای دو جفت پا در هر بخش از بدن ( به جز ناحیه سر ) می‌باشد . بیشتر هزار پاها دارای بدن استوانه ای شکل هستند ولی انواع کمی از آنها شکل‌های گوناگون دیگری دارند .هزار پاها می توانند بدور خود بپیچند و بدن خود را مانند توپ گرد کنند . هزار پاها آهسته حرکت می کنند و بیشتر به خوردن برگ‌ها علاقه دارند . در اکثر موارد آنها نوعی آفت برای گلخانههامحسوب می شوند و می توانند خسارت زیادی به بار بیاورند . هزار پاها موجودات شکارچی نیستند و با توجه به رفتار آرام و رژیم غذایی ساده برای نگهداری در خانه به عنوان حیوان خانگی ایده آل می باشند . شمار هزارپایان نسبت به دیگر حشره ها کمتر است و آنان را میتوان به دو گونه ی کلی گوشتخوار و گیاهخوار تقسیم نمود . هزار پای گوشتخوار بسیار کمیاب و دارای پاهای کمتری نسبت به گونه ی گیاهخوار است ؛ همچنین زهرآگین است ولی زهر آن برای آدمی خطرناک نیست .

گیاهان گوشتخوار گیاهانی هستند که برخی یا بسیاری از مواد مغذی خود را (اما نه انرژی) از تله گذاری و مصرف جانوران و آغازیان، معمولاً حشرات و بندپایان دیگربدست می‌آورند. گیاهان گوشتخوار در مناطقی که در آن رشد خاک نازک و یا فقیر در مواد غذایی است، به ویژه نیتروژن، مانند مانداب اسیدی و outcroppings سنگی سازگار به نظر می‌رسند. چارلز داروین ۱ رساله در باره گیاهان حشره خوار و گیاهان گوشت خوار، در سال ۱۸۷۵ نوشت.

پدیده گوشت خواری(carnivory) واقعی به طور مستقل در ۵ مسیر مختلف تکامل گیاهان گلدار، توسط بیش از ده‌ها جنس دیده شده‌است. این موضوع شامل حدود ۶۳۰ گونه‌است که جذب و شکار حیوانات، تولید آنزیم‌های گوارشی و جذب مواد مغذی در آنها دیده می‌شود. علاوه بر این، بیش از ۳۰۰ گونه گیاهی گوشتخوار اولیه (protocarnivorous) برخی از این خصوصیات را نشان می‌دهند.

پنج مکانیسم تله گذاری اساسی در گیاهان گوشتخوار شناخته شده‌است:

• . تله Pitfall (گیاهان پارچ) در این تله شکار بوسیله برگ لوله شده که حاوی استخری از آنزیم‌های گوارشی یا باکتری است شکار می‌شود.
• . تله Flypaper استفاده از لعاب چسبنده.
• . تله Snap استفاده از حرکات سریع برگ
• .Bladder این تله با مکش شکار با مثانه که باعث ایجاد خلاء درونی می‌شود شکار می‌کند.
• . pot– Lobster نیروی تله باعث حرکت طعمه به سمت اندام گوارشی با موهای باطنی می‌گردد.

این تله‌ها بسته به اینکه آیا حرکت شکار به گرفتن شکار کمک می‌کند یا نه ممکن است فعال یا منفعل باشند. به عنوان مثال، Triphyophyllum دارای کاغذ سمی مگس کش غیر فعال است که ترشح اب لیز می‌کند، اما برگهایش رشد نمی‌کنند و یا در پاسخ به جذب طعمه حرکت نمی‌کنند. در همین حال، sundews دارای یک تله کاغذ سمی مگس کش فعال هستند که برگ‌ها تحت تاثیر اسید سریع رشد می‌کنند که سلول‌ها بدون تقسیم سلولی انفرادی گسترش می‌یابند. افزایش سریع اسید اجازه می‌دهد تا sundew tentacles خم شوند و به حفظ و هضم طعمه کمک کنند.

عقربها تنها موجوداتي هستند که اشعه راديو اکتيويته تاثيري به آنها ندارد و جالب تر اينکه عقربها دو دشمن دارند يکي از آنها يک نوع سار است و ديگري مگس. ضعیفترین عقربها 40000 راد (واحد اندازه گیری تشعشعات تولیدکننده یون جذب شونده) را تحمل میکنند این عدد در مورد انسان کمتر از تنها 600 راد میباشد وبدین گونه از انفجار اتمی هم جان سالم بدر میبرند.

از حدود 200 گونه متفاوت عقرب که د رسراسر دنیا پراکنده می باشند فقط حدود 20 گونه آنها سمی هستند در بین آنها گونه Mesobuthus Tamulus ( که نوعی عقرب قرمز هندی است) کشنده ترین گونه می باشد. که میزان کشندگی آن در ایالتهای هند بین 40-30 درصد گزارش شده است.

این جانور رنگهای مختلفی مثل زرد مایل به قهوه ای، قهوه ای، خاکستری و سیاه دارد و اندازه بین 18-5/1 سانتی متر دارد ولی بواسطه شکل بدنی خود که حالت تخت و صاف است،
می تواند از شکافهائی به عرض 3 میلی متر نیز عبور کند و خود را وارد خانه سازند.

در محیط خارج از خانه در شکاف و درز بین سنگها، زیر پوست درخت، بین هیزمها و ... یافت شده و در محیط داخل خانه حمام، دستشوئی، آشپزخانه و محیطهای مرطوب یافت می شوند. این جانوران در طول روز در گوشه ای بی حرکت و پنهان بوده و در طی شب فعالیت خود را آغاز می کنند و بدنبال شکار خود می روند و سم خود را از طریق نیش که در انتهای دم آنها وجود دارد به شکار خود تزریق می کنند.

· سم عقرب و علائم آن :

زهر اکثر عقربهای سمی باعث نابودی گلبولهای قرمز خون می شود و در محل گزش نیز تغییر رنگ موضعی و تورم دردناک ایجاد می کند، گر چه بطور متناقص سم بعضی از انواع کشنده مثلCentruroids باعث علائم موضعی و تورم زیاد نمی شود ولی حتماً باید توسط پزشک معاینه شده و با تزریق سرم ضد عقرب درمان شود، کودکان و افراد سالمند نیز نسبت به سم عقرب آسیب پذیرتر بوده و نیازمند توجه بیشتری می باشند .

علاوه بر آسیب به گلوبولهای قرمز، زهر عقرب علائم عصبی نیز ایجاد می کند که شامل:
بی قراری، تشنج، راه رفتن نامتعادل، تکلم منقطع، آبریزش از دهان، حساسیت شدید پوست به لمس، انقباضات ماهیچه ای، درد شکم و کاهش کارکرد سیستم تنفسی است.

مارها در مناطق گستردهای از زمین پراکنده می باشند کشور ما به ویژه در بخشهای مرکزی بعلت کویری بودن و خشک بودن این مناطق محل مناسبی برای زندگی برخی مارها می باشد که عمدتا خطر ناک هستند مانند انواع افعی ها از جمله افعی شاخدار، تیر مار ، مار جعفری ، گرزه مار و برخی دیگر از انواع شاید بد نیست بدانید مارها در عین حال اینکه حیواناتی خطر ناک و مهاجم هستند بسیار حیوانات ترسوئی نیز میباشند اگر به انها زیاد نزدیک نشوید و یا در موقعیت مناسبی قرار داشته باشید که مار نتواند به شما حمله کند این حیوان به سرعت سعی به فرار می کنداغلب حمله انها به انسان بدلیل بی احتیاطی است از انجا که مارها اغلب هم رنگ محیط اطرافشان هستند از این رو دیدن انها بسیار دشوار است و به همین لحاظ اغلب بدلیل ندیدن انه بیش از حد به انها نزدیک می شویم و حیوان بدون اطلاع از اشتباه ما تنها برای دفاع اقدام به حمله میکند و یا بدون توجه دست در زیر سنگ و یا بوته ها بردن و یا بازی با انها همه از عوامل حمله این حیوان خوش خط و خال به انسان میباشد. بد نیست اشاره شود احتمال روبرو شدن با مار و حمله ان به انسان بسیار ضعیف است. برای روشن شدن باید بدانید مرگ حاصل از اصابت برق اسمان تلفات بیشتری از گزش این حیوان دارد. جالب توجه است اگر بدانید بیش از 90% افرادی که بعلت مارگزیدگی جان می بازند علت مرگ انها وجود سم مار در بدن مقتولان نیست بلکه ترس و استرس از این حیوان و وحشت از ان باعث مرگ می شود حتی در بعضی از موارد روی بدن جان باختگان اثری از گزش پیدا نمیشود. دلیل این امر بسیار روشن است و این مربوط به عوامل مختلفی است که توضیح داده می شود اول باید مکانیزم عمل سم مارها را بدانیم سم مارها به دو گونه عمل میکنند یکی از خطر ناکترین این مکانیزمها اثر سم بر روی سیستم عصبی و در نتیجه فلج عمومی بدن صیداست و دیگری تاثیر بر روی خون که در نوع اخیر سم موجب تخریب گلبولهای قرمز یا به عبارتی موجب همولیز شدن گلبولهای قرمز می شود. به هر حال برای تاثیر هر دو نوع سم نیاز به مقدار کافی از سم می باشد. اما مورد بعدی ساختار تزریق توسط حیوان می باشد برخی از مارها در داخل دندانهای نیش خود حفرهای دارند که مستقیم به کیسه حاوی زهر در فک بالائی حیوان متصل می باشد و در موقع لزوم و فشار بعلت گزش سم از کیسه ها خارج شده و از تریق کانال مذکور به بدن صید تزریق میگردد. در این حالت سم به میزان بیشتر و بدون انکه به اطراف ریخته شود وارد بدن صید میشود. اما برخی دیگر از مارها تنها بر روی دندانهای نیش خود دارای شیار ظریفی هستند که روی ان باز می باشد و سم از این طریق به بدن صید میرسد در این شکل مقدارقابل توجهی از سم حدر رفته و همه ان به بدن صید نمیرسد سوم همانطور که گفته شد ترسیدن بیش از حد این حیوان از انسان و همینطور انسان از مار می باشد. نتیجه اینکه مجموع این سه عامل موجب میشود تا انقدر هم که فکر میکنیم مارها خطر ناک نیستند. یعنی دوز یا مقدار سم که بتواند خطر ناک باشد به ندرت توسط مار امکان دارد در بدن انسان تزیق شود. چرا که حتما در موقع تزریق سم هم فرد گزیده شده و هم مار از وجود هم مطلع شده و واکنشهای سریع و خارج از تصوری برای فرار از مهلکه از خود نشان میدهند و به همین دلیل اغلب مار حتی اگر دارای دندان کانال دار و سم مهلک عصبی داشته باشد فرصت تزریق نمی یابد و بسیاری از مواقع ممکن است مار برای شکار و تهیه غذا حیوان دیگری را در موقع صید گزیده باشد که در این صورت فشار مایع سم برای تزریق و مقدار ان در کیسه های زهر کاهش یافته است. به هر ترتیب باید از مارها پرهیز کرد. اما باید توجه داشت این حیوان که بسیار برای ما مرموز و اسرار آمیز است. علاوه بر داستانها و روایتهای تاریخی و حتی احترام برخی از ملل و اقوام به این حیوان از دیر باز ( مصر باستان ) تا امروز ( در برخی کشورهای افریقائی به ویژه هندوستان ) باید اعتراف کرد وجود این حیوان در چرخه اکوسیستم در بسیاری از بیومها ی طبیعی نقشی کاملا مثبت و متعادل کننده بوده و هر گونه تغیر در جمعیت و یا از بین رفتن این حیوان می تواند لطمه سنگینی به محیط زیست وارد نماید. مهمترین عامل کنترل تعداد موشها در مناطق بیابانی و کویری وجود مارها می باشد که نبودن انها موجب افزایش جمعیت این جونده شده و در نتیجه پوشش گیاهی یک منطقه و سایر عوامل موجود در چرخه اکوسیستم یک محیط را به نابودی بکشاند. در روایتها و داستانهای کهن از مار به عنوان نگهبان گنجهای بزرگ و افسانه ای یاد شده و امروزه این حیوان گرانبها ترین گنج انسان امروزی که همان محیط زیست است را نیز نگهبانی میکند. با امید به اینکه به خاطر ترس کاذب خود و یا تفریح به حیوانات آسیب نرسانیم و وجود انهارا در طبیعت پیرامون خود لازم و محترم بشماریم

تشخیص مارهای سمی و غیر سمی محسن ادیب

تشخیص سمی بودن مار کار خیلی دشواری نیست موارد زیر روش تشخیص سمی بودن مار را به شما آموزش می دهند :

سر مارهای سمی مثلثی شکل و بیرون زده از راستای بدن است در حالی که مارهای غیر سمی سری معمولا گرد و مدور و در راستای بدن دارند .

در مارهای سمی دندانهای نیش از سایر دندانها بزرگترند در نتیجه در نقطه گزش معمولا جای دو دندان به خوبی قابل تشخیص است در حالی که در مارهای غیر سمی دندانه یک اندازه هستند و در نقطه گزش جای دو سری دندان موازی دیده می شود .

مارهای سمی دارا مردمک چشم بیضی شکل هستند در حالی که  مارهای غیر سمی  مردمکی گرد دارند ( مار مرجانی که از مارهای منلطق کویری و بسیار خطرناک است دارای مردمک گرد است ولی حلقه های رنگین موجود در پوست آن را مشخص می کند )

مارهای سمی دارای پوستی رنگین و پر خط و خال هستند در حالی که مارهای غیر سمی پوستی ساده دارند

مارهای سمی دارای فرورفتگی در بین دو چشم هستند در حالی که مارهای غیر سمی فروررفتگی در بین دو چشم ندارند .

مارهای کوچک اکثرا سمی هستند و مارهای بزرگ اکثرا غیر سمی هستند .

کور مار ایرانی

گرزه مار